MILD MAY EDDUUKIRIDDE ABALI KU DDAGALA LYA MUKENENYA

Eddwaliro lya Mild May Uganda obwanga bw’okujjanjaba abalwadde b’ekirwadde kya Kityatabaala kati babuzzizza mu kuddaabiriza bali ku ddagala basobole okulitambulirako obulungi ate nalyo libagase nga kino kiddiridde ebibadde bitandise okuwulirwa nti abalwadde bangi balemererwa eddagala abasing olw’eby’endya ebitatuukana nalyo.

Akulira eddwaliro lino Barbara Mukasa ategeezezza nti kati endya y’abalwadde abali ku ddagala ye nsonga nga batandise okutalaaga ebitundu by’eggwanga awali ebbula ly’emmere badduukirire abalwadde n’emmere esaana.

 

OMUMULI GW’EBY’ENNONO- ERINNYA LUBAGA

Bya Kizindo Lule

Olwa leero lwa Kazooba olwa Bbalaza,ennaku z’omwezi ziri amakumi 26th omwezi guno ogwa Ssebaaseka ogw’omukaaga.

Mu kawaayiro kaffe kano ak’Omumuli gw’eby’ennono leero tutunuulidde ennono y’erinnya lw’Olusozi Lubaga.

Olusozi luno kwe kwalinga Olubiri lw’Obwakabaka bwa Buganda olukulu nga lwabeerako emyaka egiwera.

Kabaka eyasembayo okubeera mu Luiri luno olwali ku lusozi Lubaga ye Kabaka Ndawula Nsobya ow’ekkumi n’omwenda eyafuga Obuganda wakati wa 1724-1734 weyakisiza Omukono.

Olwaba olwo ng’Olubiri luno lwakwata omuliro oluvannyuma lw’okukubwa eggulu era neruggwaawo lwonna.

Abawanuuzi baawanuuza ebiyinza okuba nga bye byaviirako Olubiri luno okukubwa eggulu era okukkakkana nga Kabaka alagidde basajjabe okuzzaawo Olubirirwe ku ntikko y’olusizi lwali luliraanye luno olw’e Mengo.

Oluvannyuma olusozi Lubaga lwaweebwa abasomi baluzimbeko ekiggwa kya Katonda nga bano baakulemberwamu Omufaransa Father Pierre Lourdel Monpel ne Brother Amans.

Bano be baakulemberamu abakkiririza mu nzikiriza y’Abaruumi/Romans abaakazibwako Abakatoliki nebatandika okubaga n’okusamba ettaka eryazimba ekerezia eyasooka okwo ssaako okusala e Ssubi eryagisereka.

Olw’Ekerezia okuzimbwa ku lusozi abaaluwalampanga nga baagala okulaba ekigenda mu maaso bwe baatuukangayo nga balaba nnene atenga omulimu ogutannakolebwa munene be baagamba nti ‘’Ooh gano gakyali mabaga’’.

Olw’ebigambo bino okuddinganwa ennyo abeeru baalowoozesebwa nti ob’olyawo lyerinnya ly’ekifo kino nabo nebatandika kugeegeenya ekyo okukkakkana nga kikaziddwako Lubaga.

ABAYISIRAAMU BASIBIRIDDWA ENTANDA YA KWAGALANA

Mufti wa Uganda Sheikh Shabban Ramathan Mubajje abaddu ba Allah Subu-annah Wa-ta-Allah abasibiridde entanda y’okwagalana,okusonyiwagana awamu n’okwewalira ddala ekiyiwamusaayi ekyegiriisiriza mu mawanga g’abawarabu.Ono asinzidde ku kitebe ekikulu eky’obusiraamu mu ggwanga n’akuutira abayisiraamu okusigala ne Nniiya gyebabadde nayo mu mwezi omutukuvu gwebamazeeko basigale nga bayamba abateesobola engeri okugaba,okusiiba n’okusonyiwa Allah gyeyabijjuzaamu empeera ezibooga obuboozi.

Ye district Khadi wa Mubende ne Mityana Sheik Abdul Noor Twebaze asoomozza gavumenti okuvaayo eyingire mu nsonga ezikyalemesezza essiga eddamuzi okukola obulungi emirimu nadda mu kiseera kino ng’obumenyi bw’amateeka bweyongera.Ono agambye nti abantu bangi baayoolebwa nebaggalirwa ku byekuusa ku kufa kw’eyali omwogezi wa poliisi Andrew Felix Kaweesi wabula nga bannaUganda bakyalemeddwa okukakasibwa nti oba ddala omuyeye gw’abantu bonna abaakwatibwa ddala beenyigira mu kutta omunene wa poliisi ono.

 

OMUMULI GW’EBY’ENNONO- MENGO

Bya Kizindo Lule

Olwa leero lwa Kiwanuka Olw’okuna,ennaku z’omwezi ziri 22nd omwezi guno ogwa Ssebaaseka Ogw’omukaaga.

Tuzze twogera ennono z’amannya g’ebitundu eby’enjawulo wano mu ggwanga naye tubadde tetwogeranga ku nnono y’erinnya Mengo Embuga y’Obwakabaka bwa Buganda.

Mengo lwerusozi okutudde Olubiri lwa Ssaabasajja Kabaka wa Buganda ng’olusozi luno lutudde ku migemo gy’enjazi ez’amanyi era ng’enjazi zino abantu baazitambuliranga engendo okujja okuseererako emmere yaabwe.

Ejjinja omuntu kwasirira liyitibwa Lubengo,ku lusozi luno kwaliko amayinja gano mangi abantu ge beeyambisanga okusa emmere yaabwe ey’empeke n’endala bwebatyo nebalwogerangako nti tugenda eri ku lusozi lw’Emmengo.

Ejjinja lino erimu liyitibwa Olubengo ate ennyingi ne ziyitibwa e Mmengo,olusozi luno okubeerako enjazi zino ennyingi kwe kwaluviira okuyitibwa Mengo.

Abasenze abaava mu bizinga bye Ssese bamale basenge mu bitundu bye Mmengo be baatandiikiriza okuseerera emmere yaabwe ku mayinja gano.

Mmengo yazimbwako Olubiri olwasookera ddala mu mwaka gwa 1885 nga lwazimbwa Sekabaka Mwanga II Kabaka wa Buganda ow’amakumi 31st.

OWA URA AKOL YE YAGABA OBUWUMBI OMUKAAGA

Akakiiko k’ababaka akaakwasibwa ogw’okutaganjula ekivaabiransimbi eky’obuwumbi Omukaaga bagusalidde akulira ekitongole ekiwoozi ky’emisolo mu ggwanga ekya URA Dorris Akol olw’okuyisa olugaayu mu mateeka g’ekitongole kyakulira.

Alipoota y’akakiiko kano akakulirwa omubaka Abdul Katuntu eraze nti Dorris Akol yateeka omukono ku biwandiiko ebiggya ensimbi mu nsawo y’ekitongole nga tamaze kwebuuza ku lukiiko lukifuga.

DDALA SSEBAANA ASIBA BIKUTUKA

Embeera y’eyaliko Ssenkaggale wa DP John Sebaana Kizito yeeraliikirizza ab’enjuuye ne bannakibiina mu ddwaliro e Nakasero gyajjanjabirwa.Ssebaana Kizito yaddusibwa mu ddwaliro eryo oluvannyuma lw’okufuna ekisannyalalo ku lwa Kazooba essabbiiti eno.

Kenneth Paul Kakande ategeezezza nga bwebakola kyonna ekisoboka okulaba nga bataasa obulamu bw’omu ku bamanyiddwanga Enkuluze z’ekibiina.Ssebaana yaliko Ssenkaggale w’ekibiina kino ebisanja bibiri n’abeerako ne Mayor w’ekibuga Kampala,yaliko minister n’akulira neku bukiiko bw’eby’emizannyo mu Gov’t ya Beene.

OMUMULI GW’EBY’ENNONO-MUGERERE E BUGERERE

Bya Kizindo Lule

Olwa leero lwa Mukasa Olw’okusatu ennaku z’omwezi ziri 21st omwezi guno ogwa Ssebaaseka Ogw’omukaaga.

Leero tutunuulidde ennono z’erinnya ly’Ow’essaza Bugerere erya Mugerere.

Ekitundu ky’essaza lino ekiriranye amabira ga Kyaggwe kyayitibwanga Bulondoganyi nga n’abakibeeramu bayitibwa Balondoganyi era Obugerere bwennyini bwafugibwanga omukulu eyayitibwanga Namuyonjo n’abantube ne bayitibwa Banyala.

Omuzira Semei Rwakirenzi Kakungulu ye yagaziya ennyo Obulondoganyi/Obugerere buno ng’amaze okulwanyisa Namuyonjo eyali afugayo ku lw’Omukama wa Bunyoro.

Erinnya Mugerere lyali lya Balangira ba Banyala ab’enda ya Namuyonjo mu Bukama bwa Bunyoro wabula oluvannyuma lyalondebwa okusigala nga ly’ery’ow’essaza eryo.

KADAGA ALI KAMULI KU LUNAKU LWA SICKLE CELL

Omukubiriza w’olukiiko lw’eggwanga Rebecca Alitwala Kadaga y’akulembeddemu abakungu ba ministry y’eby’obulamu okukuza olunaku lw’okujjuukirirako kaweefube w’okulwanyisa ekirwadde kya Sickle Cell ku mikolo egitegekeddwa e Kamuli olwa leero.

Emikolo gino gyakuvugirako omubala ogugamba nti ‘’Muveeyo mwogere’’ ku kirwadde kino nga Kamuli yalondebwa engeri oluvannyuma lw’okusangibwa nga yeemu ku zisingamu abantu abalina obulemu buno.

OMUMULI GW’EBY’ENNONO-ERINNYA BOOGERE

Olwa leero lwa Nagawonye olw’Okutaano ennaku z’omwezi ziri 16th omwezi ogwa Ssebaaseka Ogw’omukaaga.

Mu kawaayiro kaffe kano ak’Omumuli gw’eby’ennono,leero tutunuulidde erinnya Boogere.Erinnya lino litera okutuumwa ng’eribbule nga mu lulyo olwo lyaliko alirina ate abalala nebalituuma nga lya bwalule.

Erinnya lino lituumwannyo abaana ab’obulenzi naye ng’emirundi egisinga litera kuweebwa abo abaana ababa bazaaliddwa ng’embuto za bannyabwe ezo zoogereddwa bingi.

Erinnya lino lya lugero nga lugamba nti ‘’Bakale boogere nga bamugambye gwayagala’’ ekitegeeza nti emirundi egisinga omuntu bwayogerwako amazima tatera kukaalaamuka atera n’abita.

KABAKA AJJANJABYE AB’E SSINGO

Ssaabasajja Kabaka wa Buganda Ronald Muwenda Mutebi II asiimye ne yeetaba mu kugema abaana abakungaanyiziddwa ku ddwaliro lye Ntwetwe Health Centre III mu lussisira lw’eby’obulamu olwakubiddwawo Obwakabaka bwa Buganda.Atusakira ag’Embuga Zirimala Daudi eyessizza mu ddene n’awondera Omutanda ategeezezza nti abalwadde nkumi na nkumi be bajjanjabiddwa.Ono ayogedde n’omu ku basawo owa Mukwaya General Hospital akuliddemu banne n’ategeeza nti abasinga ku balwadde abajjanjabiddwa mu lusiisira luno basangiddwa n’omusujja gw’ensiri ng’abasinga ku bano babadde bakyala bazito n’abaana abato.

Ssaabasajja Kabaka wano w’asuubirwa okuva ate agende mu nteekateeka y’eby’enjigiriza era mu ssazalye lino erye Ssingo ewa musajjawe Mukwenda.